©

Redactie

Inloggen

Lost your password?

Vier redenen waarom Rusland Oekraïne wel/niet zal binnenvallen
Gepost door  redactie redactie Gepostop  09-04-2014 21:28 09-04-2014 21:28 548  keer gelezen 548 keer gelezen  0 reacties0 reacties NRC Handelsblad NRC Handelsblad
printer
NRC Handelsbladdoor Pim van den Dool

De spanning in het oosten van Oekraïne loopt al dagen weer op. Pro-Russische betogers gaan massaal de straat op en bezetten overheidsgebouwen. De Oekraïense regering dreigt nu geweld tegen de betogers te gebruiken, wat de kans op een Russische invasie groter maakt. Vier redenen waarom Rusland wél en vier redenen waarom Rusland níet het oosten van Oekraïne zal binnenvallen.

VIER REDENEN WAAROM RUSLAND OEKRAÏNE ZAL BINNENVALLEN
1) Bescherming Russische burgers in oosten

Hét argument dat Moskou gebruikte om het Oekraïense schiereiland de Krim te annexeren was de “bescherming” van de Russische burgers daar. Op het schiereiland keerden veel Russischtalige inwoners zich na de pro-westerse machtsovername in Kiev tegen het gezag van de nieuwe Oekraïense regering. Overheidsgebouwen werden bezet door pro-Russische activisten en betogers gingen met Russische vlaggen de straat op. In een dubieus referendum sprak een meerderheid van de kiezers zich uit voor aansluiting bij Rusland. Intussen hadden Russische troepen sluipenderwijs het schiereiland overgenomen, terwijl het Oekraïense leger alleen maar kon toekijken.

In het oosten van Oekraïne is nu iets soortgelijks aan de hand. In verschillende steden, waaronder Charkov, Donetsk en Loehansk, gaan Russischtalige inwoners de straat op om te demonstreren tegen de regering in Kiev. De afgelopen dagen kwam het tot confrontaties tussen pro-Russische activisten en Oekraïense ordetroepen. De Oekraïense regering heeft vanochtend verklaard dat de situatie binnen 48 uur moet worden opgelost. Volgens de regering zijn er twee opties: onderhandelingen of het gebruik van geweld. Mocht er geweld worden ingezet, dan zou dat voor Moskou een aanleiding kunnen zijn oost-Oekraïne binnen te vallen.

Oekraïne en de VS hebben Rusland deze week beschuldigd van het uitvoeren van een ‘Krim-scenario’ in oost-Oekraïne. Langs de grens met Oekraïne hebben de Russen tienduizenden troepen gelegerd. Rusland zegt dat het alle recht heeft troepen op het eigen grondgebied te stationeren.

2) Voldongen feiten creeëren
Net als het geval was bij de Krim kan Rusland met een inval in het oosten van Oekraïne voldongen feiten op de grond creeëren. Moskou weet dat het Westen ook nu niet militair zal reageren: er is nog geen westerse regeringsleider die daarmee heeft gedreigd omdat de belangen van de VS en Europa in Oekraïne niet opwegen tegen de risico’s van een grootschalige oorlog met Rusland. In het geval van de Krim werd de Russische inval scherp veroordeeld en volgden er sancties, maar echte pijn heeft Moskou nog niet geleden.

Door het Westen opnieuw voor voldongen feiten te stellen, kan Rusland zijn onderhandelingspositie over de toekomst van Oekraïne versterken. Ondanks de Russische annexatie van de Krim, hebben westerse landen steeds gezegd dat gestreefd moet worden naar dialoog met Moskou om de crisis op te lossen.

Wat meespeelt, is dat Rusland de afgelopen jaren het gevoel heeft gehad dat het juist door het Westen voor voldongen feiten is gesteld. Rusland voelt zich al jarenlang bedreigd door de expansie van de NAVO in Oost-Europa. Tien jaar geleden kwamen Bulgarije, Estland, Letland, Litouwen, Roemenië, Slowakije én Slovenië bij het militaire bondgenootschap. De VS en veel Europese landen lieten in de jaren na 2004 regelmatig weten dat ook Georgië en Oekraïne - twee landen waarvan Rusland vindt dat ze in hun directe invloedssfeer liggen - wat hen betreft bij de NAVO zouden kunnen gaan horen, een idee dat Moskou doet gruwen.

In een toespraak vorige maand zei Poetin dat Rusland door de NAVO en de VS “keer op keer bedrogen” is. Met de uitbreiding van de NAVO naar het Oosten en de plannen om een raketschild in oost-Europa te plaatsen “zijn er besluiten achter onze rug genomen”, aldus Poetin. Voor Moskou zou het binnenvallen van oost-Oekraïne een duidelijke boodschap aan de NAVO kunnen zijn: tot hier en niet verder.

3) Veiligstellen economische belangen in Oekraïne
Naast geopolitieke redenen kan Rusland ook een economische reden aanvoeren om Oekraïne binnen te vallen. Nu de nieuwe regering in Kiev op de hand is van het Westen, dreigen de economische belangen van Moskou in het geding te komen. De pro-Russische oud-president Janoekovitsj kwam in de problemen toen hij op het laatste moment weigerde een associatieverdrag met de EU te tekenen, wat de handel tussen Europa en Oekraïne zou bevorderen. Nu Janoekovitsj weg is en de pro-westerse oppositie de macht heeft, is nauwere economische samenwerking tussen Oekraïne en het Westen dichterbij.

Juist in het oosten van Oekraïne liggen veel belangrijke industriesteden als Charkov, waar het nu ook onrustig is. In die steden wonen veel Oekraïense oligarchen die rijk zijn geworden van de grondstoffenindustrie. Verder wordt in het zuidoosten van Oekraïne veel materieel voor het Russische leger gebouwd. Door het binnenvallen van oost-Oekraïne zou Rusland ook een corridor over land naar de Krim kunnen realiseren, wat veel economische en ook bestuurlijke voordelen biedt.

4) Oekraïne hoorde altijd al bij Rusland
De drempel voor Moskou om in te grijpen in Oekraïne is niet groot als je bedenkt dat de Russen het gezag van de nieuwe regering in Kiev helemaal niet erkennen. De Oekraïense regering van interim-president Toertsjinov kwam eind februari aan de macht toen oud-president Viktor Janoekovitsj, een medestander van Moskou, onder druk van volksprotesten het land ontvluchtte. Wat het Westen als pro-democratische revolutie zag, ziet Moskou als een machtsovername van gewapende ‘fascisten’.

Rusland beschouwt Oekraïne sowieso als onderdeel van zijn invloedssfeer. Sterker nog, in een toespraak ter verdediging van de annexatie van de Krim zei president Poetin dat Rusland, de Krim en Oekraïne historisch één en ondeelbaar zijn. Kiev wordt door veel Russen gezien als de “moeder van alle Russische steden”, Oekraïne als de “bakermat van de christelijke orthodoxie”. Door dit “geestelijke wapenfeit zijn de volkeren van Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland verenigd”, aldus Poetin.

VIER REDENEN WAAROM RUSLAND OEKRAÏNE NIET ZAL BINNENVALLEN
1) Zware economische sancties van het Westen

De belangrijkste reden voor Moskou om niet militair in te grijpen in Oekraïne zijn de grote economische gevolgen die zo’n besluit voor Rusland kan hebben. De VS en de EU hebben naar aanleiding van de annexatie van de Krim reeds een reeks sancties tegen Rusland afgekondigd. Zo hebben de westerse landen inreisverboden afgekondigd tegen Russische politici en militairen en hun tegoeden bevroren.

De tot nu toe ingestelde diplomatieke sancties kunnen, als Moskou Oekraïne inderdaad binnenvalt, aangevuld worden met economische sancties. De Europese Commissie is bezig in kaart te brengen welke maatregelen genomen zouden kunnen worden, zei Timmermans gisteravond in Pauw & Witteman. Het gaat dan om maatregelen “op energiegebied, financieel gebied en commercieel gebied”. “Rusland wordt daar het grootste slachtoffer van, maar we gaan het allemaal merken”, aldus Timmermans.

Obama beloofde tijdens zijn bezoek aan Nederland eind maart dat ook de Verenigde Staten zware economische sancties tegen Rusland zullen afkondigen als Moskou besluit om het oosten van Oekraïne binnen te vallen. Maar vooral Europese sancties kunnen Rusland hard treffen. De EU haalt ruim 30 procent van haar gas uit Rusland. Het percentage Russische olie is ongeveer even groot. De gasleveranties aan de EU zijn goed voor zo’n 17 miljard euro.

2) Verdere toename internationaal isolement
Los van de economische tegenslag zou Rusland zich met een inval in het oosten van Oekraïne internationaal nog verder isoleren. Moskou staat nu al behoorlijk alleen: in de Algemene Vergadering van de VN verklaarden ruim honderd landen de Russische annexatie van de Krim ongeldig. Slechts elf landen stemden tegen en er waren 58 onthoudingen, onder meer van China en India.

Als gevolg van de annexatie van de Krim is ook het volwaardige Russische lidmaatschap van de Raad van Europa, bakermat van onder meer het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens, in het geding. De Parlementaire Assemblee van de Raad buigt zich deze week over de positie van Rusland. De G7-landen besloten eerder al - in Den Haag - om Rusland uit de G8, de groep van belangrijkste industrielanden, te zetten. De G8-top die juni in Sotsji zou worden gehouden gaat niet door.

Een inval in het oosten van Oekraïne zou ook twee van de belangrijkste overgebleven bondgenoten van Moskou heel zenuwachtig kunnen maken. Voor zowel Wit-Rusland als Kazachstan geldt dat zij loyaal zijn aan Moskou, maar het is geen geheim dat Poetin vindt dat ook Wit-Rusland eigenlijk altijd bij Rusland heeft gehoord. Wat doet Moskou als de jeugd in Minsk in opstand komt? In het autoritaire Kazachstan, dat rijk is aan grondstoffen, is 24 procent van de bevolking Russisch.

3) Militaire inval is groot risico
Het innemen van de Krim is één ding, een inval in het oosten van Oekraïne is van een andere orde. Aan zo’n operatie, die “zeer ingewikkeld” zou zijn volgens onze buitenlandredacteur Hubert Smeets, kleven voor Moskou grote risico’s. Zo is het volgens Smeets nog maar de vraag of de Russische militairen in heel het oosten op een warm onthaal zouden kunnen rekenen:

“Na een inval de boel op orde houden kan zeer ingewikkeld worden. Het is de vraag of de Russischtalige inwoners van oost-Oekraïne bereid zouden zijn tot actieve mobilisatie, zoals op de Krim wel het geval was. Moskou zal miljoenen Oekraïeners aan hun kant moeten krijgen, met of heel veel geld of het gebruik van geweld. Dat is een hoge prijs.”

De vraag is natuurlijk hoe een militaire inval van Rusland in Oekraïne eruit zou zien. Moskou kan de hele oostelijke helft van het land innemen, wat tot een deling van Oekraïne kan leiden. Ook kan Rusland het laten bij een corridor over land naar de Krim, waarin Donetsk een belangrijke rol moet spelen.

4) Federalisering is beter voor Moskou
Militair ingrijpen is niet de aantrekkelijkste optie voor Moskou om zijn doel te bereiken en dat is federalisering van Oekraïne, oftewel het opdelen van het land in verschillende autonome deelrepublieken. Rusland heeft hiervoor de afgelopen weken veelvuldig gepleit. Het idee voor de federalisering van Oekraïne komt uit de koker van de econoom Sergej Glazjev, één van de adviseurs van president Poetin, en is nu de officiële beleidslijn van de Russische regering.

Als Oekraïne zou federaliseren, zou het land als eenheidsstaat verdwijnen en zouden alle districten zelf hun belastingen en buitenlands beleid kunnen bepalen. Moskou zou graag zien dat er een einde komt aan de soevereine staat die Oekraïne nu is. Bovendien zouden de districten in het oosten van het land een politiek kunnen gaan voeren die loyaal is aan het Kremlin. Het is Rusland veel waard dat zonder militair ingrijpen te bereiken. Dan draait het in ieder geval niet op voor de hoge kosten die met een inval gepaard gaan.

Hoewel het Westen faliekant tegen federalisering is omdat het wil dat de soevereniteit en territoriale integriteit van Oekraïne behouden blijven, is het niet ondenkbaar dat Oekraïne zich richting federalisering zal bewegen. Verschillende politici in het oosten van het land, onder wie gouverneur Michail Dobkin van het district Charkov, hebben zich al voor dit model uitgesproken.

Bron: NRC Handelsblad
Reacties
Er zijn nog geen reacties geplaatst.
Reactie plaatsen
Logt u a.u.b. in om een reactie te plaatsen.